Verantwoord alcoholgebruik bestaat niet

Dat het drinken van grote hoeveelheden alcohol ongezond is, daarover is iedereen het wel eens. Maar over matig drinken is veel minder overeenstemming. Ten eerste is het de vraag wat matig drinken nu precies is: op internet vind je daarvoor meerdere normen. Ten tweede is er verwarring over de gezondheidsrisico’s. Hoewel veel mensen wel weten dat alcohol slecht is voor de lever, de hersenen en andere organen, is de algemene opvatting dat het drinken van een paar glazen wijn per dag juist goed is voor de gezondheid. In dit visiedocument vatten we feiten over alcoholgebruik samen en nemen we op basis hiervan het volgende standpunt in:

Het gebruik van alcohol is nooit zonder risico’s

Verantwoord alcoholgebruik bestaat niet.

1. Gezondheidsrisico’s van alcoholgebruik in de verschillende levens- en ontwikkelingsfasen

Voor de zwangerschap

Alcohol vermindert de kans op conceptie zowel bij vrouwen als bij mannen. In verband met onveilige seks kan alcohol ook de kans op ongewilde zwangerschappen vergroten.

Tijdens de zwangerschap

Alcohol tijdens de zwangerschap vergroot de kans op een spontane abortus, een doodgeboren kind, vroeggeboorte, het Foetaal Alcohol Syndroom (FAS) of kans op blijvende schade in de hersenen van de baby.

Lichte schade: gedragsproblemen zoals huilen, slaapproblemen en hyperactiviteit
Zwaardere schade: leerstoornissen, lichamelijke afwijkingen en een verstandelijke beperking

Na de zwangerschap

Alcohol komt via de moedermelk bij de baby terecht. Dit kan ervoor zorgen dat de baby een verstoord slaap-waakpatroon krijgt. Alcoholgebruik kan er tevens voor zorgen dat de melkproductie afneemt.

Tot het 24e levensjaar

Tot het 24e levensjaar zijn de hersenen volop in ontwikkeling. Zo komt er steeds meer balans tussen het emotiesysteem en het controlesysteem in de hersenen. Hierdoor leren adolescenten beter impulsen onder controle te houden, te plannen en langetermijngevolgen te overzien. Overmatig alcoholgebruik verstoort deze ontwikkeling. Deze verstoring kan leiden tot gedrags-, leer-, en denkproblemen.

Tussen het 24e en 40e levensjaar

Alcoholgebruik is medeveroorzaker van zo’n zestig verschillende ziektevormen, waaronder een aantal soorten kanker (met name in het hoofd-halsgebied), maag- en leverziektes.

Na 40e levensjaar

Vanaf je 40e levensjaar kunnen er ook positieve effecten aan het gebruik van alcohol worden toegeschreven. Matig gebruik (één of twee glazen per dag) van alcohol verkleint de kans op hart- en vaatziekten bij mannen boven de 40 jaar en bij postmenopauzale vrouwen. Ook verkleint matig alcoholgebruik de kans op diabetes type 2. Echter, matig alcoholgebruik vergroot ook na het 40elevensjaar de kans op het ontwikkelen van verschillende ziektevormen, waaronder een aantal soorten kanker. Aangezien kanker in Nederland nog steeds doodsoorzaak nummer één is, kunnen we ook na ons 40e levensjaar alcohol niet als gezondheidsbevorderend gaan zien.

Ouderen (55-plussers)

Op oudere leeftijd verdraagt het lichaam alcohol slechter dan op jonge leeftijd. Dit komt doordat ouderen minder lichaamsvocht hebben en een relatieve toename van vet. Daarnaast werken bij veel ouderen de lever en nieren minder en neemt de lichamelijke weerstand af. Hierdoor leidt dezelfde hoeveelheid alcohol (in vergelijking met jongere leeftijd) tot hogere bloedspiegels, lagere tolerantie en snellere intoxicatie en orgaanschade. Met andere woorden, ouderen zijn over het algemeen eerder dronken en een kleine hoeveelheid alcohol kan soms al schadelijke gevolgen hebben.

Overige risico’s op alle leeftijden

Lichamelijke en psychische klachten. Voorbeelden van lichamelijke en psychische klachten die kunnen optreden door alcoholgebruik zijn:

  • verschillende vormen van kanker;
  • hoge bloeddruk;
  • maag- en darmproblemen;
  • incontinentie;
  • moeheid;
  • seksuele problemen;
  • angsten;
  • lichtgeraaktheid;
  • somberheid/depressie;
  • slapeloosheid;
  • desoriëntatie en geheugenverlies;
  • gedrags- en concentratieproblemen;
  • botbreuken door bijvoorbeeld valincidenten.

2. Verslavingsrisico’s

Jong drinken, meer kans op verslaving

Adolescentie is volgens de definitie van de Wereldgezondheidsorganisatie de periode van ons 10e tot ons 20e levensjaar. Er is tegenwoordig overtuigend bewijs dat juist het adolescente brein erg gevoelig is voor de beschadigende werking van alcohol (Guerri, Pascual, 2009). Het rijpingsproces van de hersenen tijdens de adolescentie wordt verstoord door het gebruik van alcohol, wat weer leidt tot gedrag- en cognitieproblemen op latere leeftijd. Tijdens de adolescentie zijn jongeren juist sterk sensatiezoekend, impulsief, angstig, nemen zij meer risico en zijn ze niet of weinig met schadebeperking bezig (Blakemore, 2008). Het gebied in de hersenen dat voor controle moet zorgen en een remmende werking hierop kan hebben, is namelijk nog niet volgroeid. Door dit gedrag zijn adolescenten meer geneigd alcohol te gebruiken en/of te misbruiken. Dit drinkgedrag leidt weer tot een grotere kans op hersenafwijkingen, fouten in het geheugen en slechtere leerprestaties (Brown and Tapert, 2004). Ook leidt alcoholgebruik tijdens de adolescentie tot een grotere kans op het ontwikkelen van alcoholafhankelijkheid op volwassen leeftijd (DeWit et al., 2000).

Als kinderen voor hun 15e levensjaar beginnen met drinken, is de kans groter dat ze alcoholverslaafd raken op latere leeftijd. Jongeren die voor hun 15ebeginnen met drinken, lopen vier maal zoveel risico op alcoholverslaving als jongeren die op hun 21e zijn begonnen. Blootstelling aan alcohol tijdens de jeugd kan tot geheugen-, leer- en concentratieproblemen leiden. Hersenen die in ontwikkeling zijn (tot het 24e levensjaar) zijn het meest kwetsbaar. Factoren die meespelen bij het op jonge leeftijd beginnen met drinken zijn: impulsiviteit, een sterke drang naar nieuwe ervaringen, erfelijke factoren en alcoholgebruik/misbruik door gezinsleden. Hoe jonger tieners aan alcohol beginnen, des te groter is de kans dat zij ook gaan roken of drugs gaan gebruiken.

Biopsychosociaal model (BPS)

Volgens hedendaagse inzichten is verslaving een hersenaandoening die kan ontstaan wanneer zich een ongunstige combinatie voordoet van biologische factoren (zoals erfelijkheid en aanleg), psychologische kenmerken (zoals persoonlijkheid en conditionering) en sociaal-culturele omstandigheden (zoals het beschikbaar of in zwang zijn van een bepaald middel, cultureel bepaalde verwachtingspatronen, sociaal-economische achterstand en gezinsproblemen). Voor een deel van de alcoholafhankelijken wordt verslaving een chronische aandoening waarbij de resultaten van de behandeling niet blijvend hoeven te zijn en terugval inherent is aan de behandeling.

3. De maatschappelijke gevolgen in relatie tot alcohol

Alcoholgerelateerde ongevallen

Consument en Veiligheid telt jaarlijks bij de spoedeisende hulp 24.000 alcoholgerelateerde ongevallen bij jongeren tussen de 10 en 25 jaar. Dit is bijna 10% van alle ongevallen of geweldplegingen onder jongeren in deze leeftijd. Jonge mannen van 18 tot 24 jaar maakten in 2002 23% uit van de ernstig gewonden en verkeersdoden door alcoholongevallen, terwijl deze groep maar 4% van de totale Nederlandse bevolking vormt.

Agressie

Uit onderzoek blijkt dat gebruik van alcohol tot agressie kan leiden. Alcohol is echter niet de enige reden voor agressie. Bepaalde karaktereigenschappen van de persoon, zoals temperament of genetische aanleg, kunnen ook een rol spelen. Verder speelt de omgeving waarin gedronken wordt een belangrijke rol bij het ontstaan van agressie, zoals bijvoorbeeld vrienden die zich ook agressiefgedragen. Bij onderzoek in 2004 onder 16- tot 35-jarigen bleek dat bij geweld op straat in meer dan de helft van de gevallen gebruikers van alcohol betrokken waren.

Kosten, maatschappelijke en sociale schade door alcoholgebruik

De maatschappelijke en sociale schade door overmatig alcoholgebruik varieert van geluidsoverlast en vandalisme tot arbeidsverzuim, (uitgaans)geweld, huiselijk geweld, kindermishandeling en criminaliteit.

De maatschappelijke kosten van alcoholmisbruik zijn hoog. De kosten in Nederland zijn minimaal 2,5 miljard euro per jaar. Hierbij zijn alleen de directe maatschappelijke kosten meegenomen zoals de kosten van ziekteverzuim, schade, verkeersongelukken, gezondheidszorg en justitiële kosten. De aanpak van schadelijk alcoholgebruik levert gezondheidswinst op en zorgt voor minder ongevallen, en chronische lichamelijke en psychische aandoeningen. 10% minder alcoholconsumptie leidt tot 20% minder doden door alcohol en 5% minder fatale ongelukken. De meest kosteneffectieve maatregelen om de kostenposten te reduceren, zijn het verhogen van de accijnzen, beperken van de beschikbaarheid van alcohol en het beperken van alcoholreclame.

4. Conclusie

Novadic-Kentron wil niet meer over verantwoord alcoholgebruik spreken. Wat Novadic-Kentron wil bewerkstelligen is dat mensen, op basis van wat er tot nu toe bekend is over de risico‚’s en gevolgen van alcoholgebruik, een verantwoorde afweging maken ten aanzien van het gebruik van alcohol.

Novadic-Kentron hanteert op basis van de feiten het standpunt:

Het gebruik van alcohol is nooit zonder risico’s

Verantwoord alcoholgebruik bestaat niet.