Verslaafd of niet: de glijdende schaal van verslaving

Van partyganger tot draaideurcliënt

Hoe vaak en hoe veel moet je gebruiken voor je slaaf bent van een genotmiddel? Van verslaving is geen sluitende definitie te geven. Er is geen harde scheidslijn tussen niet en wel verslaafd; verslaving is een glijdende schaal.

Probleem is dat deze glijdende schaal steeds steiler wordt en de gebruiker op een bepaald punt de grip verliest en terugkrabbelen steeds moeilijker wordt. Hier geldt dus: voorkomen is beter dan genezen, en eerder ingrijpen is beter dan later. Om problemen in een zo vroeg mogelijk stadium aan te pakken, is het essentieel om te weten hoe de ‘carri√®re van een verslaving‚’ verloopt.

In dit filmpje worden de “basics” van verslaving op een mooie, eenvoudige en confronterende manier getoond. Een kiwi (vogel) raakt steeds meer in de ban van goudklompjes die hem in hogere sferen brengen – maar het effect duurt steeds korter en de kiwi valt steeds harder terug. En om hem heen wordt alles steeds grauwer en donkerder.

Experimenteren en incidenteel gebruik

Je bent jong en je wilt de wereld ontdekken. Experimenteren met alcohol en drugs hoort daar vaak bij. Experimenteren wil zeggen: eenmalig of incidenteel gebruik, zoals een xtc-pilletje op een party. Van misbruik of afhankelijkheid is geen sprake. Verslaving is zeker geen onvermijdelijk gevolg van experimenteren. Toch zijn er al in deze fase risico‚’s, met name door verkeerd gebruik, een combinatie van middelen of een overdosis: een alcoholcoma of ‘out gaan‚’ ligt op de loer.

Geïntegreerd of sociaal/recreatief gebruik

In deze fase is er regelmatig gebruik, maar dat verstoort het maatschappelijk leven niet. De gebruiker gebruikt voor de gezelligheid op gelegenheden die gepast zijn, zoals een glas wijn bij het eten, een joint bij het stappen of gamen voor de ontspanning. Het gebruik geeft geen (blijvende) problemen – een kater daargelaten – en neemt in het leven een bescheiden plaats in.

Natuurlijk blijven er wel risico‚’s, zoals rijden onder invloed. Ook vergt het discipline om de eigen grenzen te bewaken.

Overmatig of problematisch gebruik

De gebruiker overschrijdt steeds meer de eigen grenzen. Hij of zij gebruikt meer en vaker en ook op momenten dat het eigenlijk niet kan. Wie ‚’s ochtends om 10 uur al een borrel nodig heeft om de dag door te komen of onder de kalmeringsmiddelen de auto in stapt, is niet meer verstandig bezig.

Het gebruik begint problemen te geven en leidt tot kritische vragen van de omgeving. De gezondheid begint eronder te lijden. Maar de gebruiker ontkent vaak nog dat er iets mis is. Het gebruik wordt gebagatelliseerd door te wijzen op extremere voorbeelden.

Afhankelijkheid en verslaving

De gebruiker is vele uren per dag bezig met het denken aan of gebruiken van middelen. Het gebruik heeft nauwelijks nog sociale motieven, maar vindt plaats vanwege de roes en een enorme zucht naar het middel (craving). De gebruiker ziet zelf in dat hij of zij verslaafd is. Ook de naaste omgeving is bezorgd. Er treedt nu niet alleen serieuze gezondheidsschade op, maar er ontstaan ook financiële problemen en belangrijke levensgebieden komen onder druk te staan.

Dit is de fase waarin velen geleidelijk werk, vrienden, relaties en hobby‚’s kwijt raken. Zonder hulp lukt het zelden om hier nog uit te komen, ook doordat bij stoppogingen ontwenningsverschijnselen ontstaan.

Chronische verslaving

Gebruiken is het enige dat nog telt. De verslaafde is dag en nacht in de weer om lichamelijke en geestelijke klachten, onrust- en stressgevoelens te dempen met een nieuwe dosis. Negatieve effecten van de ene drug worden ‘aangepakt‚’ met een andere. De verslaafde is nagenoeg alles kwijt geraakt (gezondheid, gezin, werk, woning) en heeft hoge schulden opgebouwd.

Veel gebruikers in deze fase komen vanwege overlast en soms criminaliteit in aanraking met politie en justitie. De gebruiker is een maatschappelijke outcast geworden. Bij de verslavingszorg is de gebruiker inmiddels bekend als draaideurcliënt. Veel verslaafden in deze fase zijn aangewezen op basale bed-, brood- en badvoorzieningen.

Het is nagenoeg onmogelijk geworden om nog helemaal te stoppen, hoewel met goede begeleiding wel winst kan worden behaald op het gebied van lichamelijk en geestelijk welzijn. Ook de overlast voor de maatschappij kan zo aanzienlijk afnemen.

Hulp in de verschillende fases

Novadic-Kentron biedt hulp en advies aan in elke ‘fase’ van verslaving. In de tabel hieronder kun je zien hoe dit hulp eruit kan zien.

Fase Aanbod Novadic-Kentron
Experimenteren en incidenteel gebruik Preventie
Geïntegreerd of sociaal/recreatief gebruik Preventie
Overmatig of problematisch gebruik Preventie
Online behandeling
Cursussen, gesprekken of therapie
Afhankelijkheid en verslaving Online behandeling
Cursussen, gesprekken of therapie
(Dag)opname
Nazorg
Chronische verslaving Basiszorg: dag- en nachtopvang, gebruiksruimtes, methadonverstrekking
Medische Heroïnebehandeling
Bemoeizorg
(F)ACT