Bijlage uit F-ACTUEEL(juni 2015)

Bonaire: FACT met de implementatie van resource groepen

Philippe Delespaul, Jim van Os, Jo-Ann Ruimveld, Marcelino Mauricio en Hiske Becker

Op 10-10-10 kwam een einde aan de Nederlandse Antillen en werden Bonaire (benedenwinds), en St.-Eustatius en Saba (bovenwindse eilanden in de Cariben) bijzondere overzeese gemeenten (Openbaar Lichamen) van Nederland. Bij deze deal werd afgesproken om de eilanden op het gezondheidsniveau van Nederland te tillen. Novadic-Kentron werd gevraagd om de psychiatrie en verslavingszorg te gaan organiseren. Met Nederlandse consultatie (Remmers van Veldhuizen) en een Nederlands coachend management werd een FACT-team gevormd met zgn. landskinderen (in Nederland opgeleide Caribische psycholoog, spv en verpleegkundigen) en een roulerend consulterend psychiater uit AMC/VUmc op 4-6-maandse zending. De duidelijke richtlijnen van het FACT-model (handboek en certificering) hebben de uitrol versneld. Het FACT-team van Bonaire (daar onderdeel van de Stichting Verslavingszorg en Psychiatrie – Caribisch Nederland (SVP-CN))- is 2 jaar na oprichting door het CCAF gecertificeerd met een 4+ score. We zagen een enthousiast en professioneel werkend FACT team met bordoverleg, team caseload, 98% outreachend en herstelgericht…

We werden ter consultatie gevraagd om de implementatie van de ambulante psychiatrie te toetsen en een expert advies te geven voor de klinische capaciteit van de PAAZ. Tot op vandaag moet een psychiatrische opname indicatie uitgevlogen worden naar het APZ Capriles op Cura√ßao, naar Aruba (bijv. de PAAZ) of naar Nederland. Er is ondertussen op Bonaire een PAAZ-afdeling gebouwd maar nog niet in gebruik genomen. De reden is het succes van het FACT-team. De bestuurder van Fundashion Mariadal (het somatisch ziekenhuis van Bonaire) getuigde dat hij de initiatiefnemers van FACT drie jaar geleden met veel leedvermaak had ontvangen omdat hij er volstrekt van overtuigd was dat het onmogelijk was ambulante psychiatrie voor EPA-patiënten op Bonaire te realiseren. Ze zouden ‘komen bedelen voor bedden‚’. Nu heeft hij, wijs geworden door de gerealiseerde praktijk, de benodigde bedden progressief van 18, naar 12 en tenslotte naar 6 bijgesteld. Een ‘Kortdurende Onderzoek en Observatie Ruimte‚’ (KOOR) (ingericht als vriendelijke extra beveiligde ruimte volgens de HIC referentienormen) wordt wel spoedig in gebruik genomen om onnodige crisisplaatsingen in de politiecel te vermijden. En voor de rest wordt er luidop gespeculeerd dat het somatisch ziekenhuis, mits ondersteund door het FACT team, wel wil overwegen om psychiatrische patiënten op een regulier somatisch bed te plaatsen (bijvoorbeeld bij periodieke opnames in het kader van ambulante dwangbehandeling met depot medicatie). En omdat ook met een PAAZ niet elke opname kan worden gerealiseerd blijft Capriles en de PAAZ en het Algemene Ziekenhuis op Aruba als terugval oplossing beschikbaar. Maar waar dit vroeger een aantal maal per maand nodig was, is dat nu al gezakt naar een handvol keren per jaar.

Voor een op ambulante zorg gerichte psychiatrie is een opname op een ander eiland niet zeer praktisch en bovendien zeer onplezierig voor de patiënt en diens systeem. Daarom ook zetten het ziekenhuis, het FACT team en de betrokkenen rond de patiënt zich in om de-escalerende alternatieven voor opname te realiseren. Heel vaak betekent dat enkele dagen verblijven bij een oom of een tante, soms gewoon slapen in het park, soms een detox bij Krusada. Krusada was enkele jaren gelden de enige opvangfaciliteit voor verslaafden op Bonaire. Eens een religieuze therapeutische gemeenschap met zeer strikte regels en een vast maanden durend programma, nu een modern kortverblijf centrum met een hele reeks werkprojecten dat intensief samenwerkt met SVP-CN gericht op residentiële detox (een week) en ambulante rehabilitatie. De SVP-CN zorg is de implementatie van resource groepen in de praktijk. Nu reeds zie je het effect naar herstel met mondige patiënten die getuigen van de zorg die ze krijgen en familieleden die elkaar in netwerken leren kennen en samen steun bieden.

De gerealiseerde zorg in Bonaire maakt duidelijk dat professioneel hoogstaande psychiatrische hulpverlening mogelijk is op een kleine schaal (<20.000 inwoners). De resources zijn beschikbaar maar het netwerk wordt zoveel vanzelfsprekender en minder complex te managen. Een inspiratievolle reis…