Vijf dingen die iedereen moet weten over alcohol

Over alcohol wordt heel veel geschreven en de betrouwbaarheid van al die informatie is soms moeilijk vast te stellen. Talloze volkswijsheden en tegengestelde standpunten circuleren rond; op internet, onder het grote publiek en soms zelfs onder professionals. Is het drinken van een paar glaasjes wijn per dag nu wel of niet gezond? Kun je je kinderen niet beter thuis leren drinken? En hoeveel kwaad kan het nou eigenlijk om tijdens de zwangerschap één drankje te nemen? Als experts op het gebied van genotmiddelen streven wij ernaar de feiten van de fabels te scheiden. In dit artikel brengen wij u in hoog tempo up-to-date. Hier vijf dingen die iedereen zou moeten weten over alcohol. Te beginnen met: verantwoord alcoholgebruik bestaat niet.

Vijf dingen die iedereen moet weten over alcohol:

  • Verantwoord alcoholgebruik bestaat niet.
  • Zelfs weinig drinken tijdens de zwangerschap kan schadelijk zijn voor het kind.
  • De hersenen zijn tot het 24e jaar zeer gevoelig voor alcoholschade.
  • Jongeren thuis “leren drinken” werkt averechts.
  • Ouderen kunnen slechter tegen alcohol.

Verantwoord alcoholgebruik bestaat niet.

De gezondheidsnadelen van alcohol zijn altijd groter dan de voordelen. Het klopt dat matig drinken een beschermend effect kan hebben op hart- en bloedvaten. Dat geldt echter alleen voor vrouwen na de menopauze en voor mannen boven de veertig. Ook verlaagt matig drinken de kans op diabetes type II. Maar zelfs dan geldt dat deze gunstige effecten niet opwegen tegen de gezondheidsschade door alcohol. Alcohol is een kankerverwekkende stof. Hiervoor is geen veilige ondergrens: zo is er ook bij matig drinken bij vrouwen een verhoogd risico op borstkanker. Alcohol vergroot ook de kans op een aantal andere vormen van kanker, met name kanker in de mond, keelholte, strottenhoofd, slokdarm en darmen. Daarnaast is er een hoger risico op een groot aantal lichamelijke en psychische aandoeningen, zoals hart- en vaatziekten, maag- en darmklachten, leverziektes, seksuele problemen, angsten, depressie en slapeloosheid. Alcohol staat op de vierde plaats van factoren die gezondheidsverlies (ziekte en sterfte) veroorzaken.

Meer weten? Lees het eerder verschenen artikel “Verantwoord alcoholgebruik bestaat niet”.

Zelfs weinig drinken tijdens de zwangerschap kan schadelijk zijn voor het kind.

Er worden zeven keer meer kinderen geboren met alcoholschade dan met het syndroom van Down. Mogelijke gevolgen zijn gedrags-, leer- en concentratiestoornissen en een groeiachterstand. Er zijn steeds meer aanwijzingen dat zelfs kleine hoeveelheden alcohol tijdens de zwangerschap grote gevolgen kunnen hebben. Hoe vroeger je in de zwangerschap drinkt, hoe groter de kans op schade, en vooral ook: hoe meer je in één keer drinkt, hoe groter de kans op schade. Bij welke hoeveelheden alcohol schade aanbrengt, is afhankelijk van de genetische aanleg van de moeder. Bij sommige vrouwen kunnen slechts enkele glaasjes al grote schade veroorzaken. Bij de ernstigste vorm van alcoholschade, FAS (foetaal alcohol syndroom), hebben kinderen ernstige emotionele en geestelijke problemen en vaak een verstandelijke handicap. De gevolgen van FAS en andere alcoholschade zijn onherstelbaar, maar wel 100% te voorkomen door tijdens de zwangerschap helemaal geen alcohol te drinken. Het enige juiste advies is dan ook: stop volledig met drinken als je zwanger bent of wilt worden!

Meer weten? Lees het eerder verschenen artikel “Veel vrouwen onderschatten nog steeds gevaren alcohol tijdens zwangerschap”.

De hersenen zijn tot het 24e jaar zeer gevoelig voor alcoholschade.

Lange tijd dacht men dat de hersenen rond het twaalfde jaar volgroeid waren. Inmiddels weten we dat de hersenen nog tot het 24e jaar in ontwikkeling zijn. Een van de laatste hersengebieden die zich ontwikkelen, is de prefrontale cortex. Dit gebied is verantwoordelijk voor onder meer planning, impulsbeheersing en inzicht in de gevolgen van het gedrag. Tijdens de ontwikkeling is dit gebied zeer kwetsbaar voor de invloed van alcohol: dit kan negatieve gevolgen hebben voor karakter en gedrag, leervermogen en geheugen. Ook is tijdens de adolescentie het brein nog heel flexibel. In deze periode worden nuttige, veelgebruikte hersenverbindingen versterkt en nutteloze hersenverbindingen “gesnoeid” (pruning), zodat het brein efficiënter kan gaan werken. Veel alcohol drinken in deze gevoelige jaren werkt als een snoeischaar die zonder onderscheid verbindingen afbreekt, ook verbindingen die nuttig (kunnen) zijn. De keuzemogelijkheden in het brein nemen af, en dit heeft rechtstreeks invloed op geheugen, concentratie en leervermogen. Volgens dr. Nico van der Lely van de Polikliniek Jeugd & Alcohol hebben jongeren die stevig drinken een IQ dat soms wel 10 tot 15 punten achter ligt bij leeftijdsgenoten.

Meer weten? Lees “Alcohol en jongeren: effect op de hersenen”

Jongeren thuis “leren drinken” werkt averechts.

Veel ouders geloven nog steeds dat het beter is om jongeren “thuis te leren drinken”. Onderzoek laat duidelijk zien dat deze “volkswijsheid” hopeloos achterhaald is: jongeren die met ouderlijke supervisie thuis mogen drinken, drinken meer dan jongeren die dat niet mogen. Ook is er bij de “thuis lerende” jongeren vaker sprake van alcoholmisbruik. Strenge regels stellen helpt wel. Ouders hebben veel meer invloed op het drinkgedrag van hun kinderen dan ze denken. Het stellen van duidelijke regels en alle alcohol tot 18 jaar volledig verbieden (nee is nee, ook op een feestje) is daarbij cruciaal. Een belangrijk advies daarbij is om op tijd te beginnen met grenzen stellen: voordat kinderen twaalf zijn. Belangrijk is ook het voorbeeldgedrag van ouders (drink met mate).

Meer weten? Lees het eerder verschenen artikel “Geen alcohol onder de 18: meer sturing door ouders nodig”.

Ouderen kunnen slechter tegen alcohol.

Niet alleen jongeren zijn gevoeliger voor alcohol, ook het ouder wordende lichaam kan slechter tegen drank. Ouderen hebben relatief minder lichaamsvocht en de lever en nieren werken minder goed: daarom leidt dezelfde hoeveelheid alcohol tot snellere intoxicatie en orgaanschade. Hierdoor lopen ouderen een grotere kans op alcoholgerelateerde ziektes en aandoeningen. Ook vergroot alcoholgebruik in hoge mate het risico op vallen bij ouderen. Een val op oudere leeftijd kan grote, blijvende schade of invaliditeit veroorzaken en zelfs fataal zijn. Ten slotte heeft alcohol een interactie met veel medicijnen, waardoor het effect versterkt of verzwakt kan worden. Bepaalde medicijnen werken daardoor slechter of juist heftiger, en combinatie met bijvoorbeeld slaap- en kalmeringsmiddelen is zeer gevaarlijk. Naast de forse risico‚’s voor gezondheid is er ook een groter risico op verslaving. Sinds 2002 is het aantal 55-plussers dat zich bij de verslavingszorg meldt met problemen door alcoholgebruik (gecorrigeerd voor de vergrijzing) met meer dan 90% gestegen.

Meer weten? Lees “Alcohol en ouderen”.